Overeenkomst ontbinden: wanneer mag dat en hoe doet u dat correct?
Ontbinding is een van de krachtigste juridische instrumenten in het contractenrecht. Maar het is ook een instrument dat vaak verkeerd wordt ingezet. Te vroeg, te laat, op de verkeerde grond of zonder de juiste procedure. In dit artikel leg ik uit wanneer u mag ontbinden, hoe u dat correct doet en wat de gevolgen zijn.
Mr. Patricia van Dongen | Advocaat verbintenissenrecht
Leestijd: circa 8 minuten | Bijgewerkt: 29 juni 2026
Wanneer mag u een overeenkomst ontbinden?
Ontbinding is geregeld in artikel 6:265 BW. De hoofdregel is helder: iedere tekortkoming in de nakoming van een verbintenis geeft de wederpartij het recht de overeenkomst te ontbinden. Let op: ontbinding vereist géén toerekenbaarheid. Dat onderscheidt ontbinding van schadevergoeding. Ook bij overmacht kunt u ontbinden, maar er is een rem: de tekortkoming moet de ontbinding rechtvaardigen. Een kleine of tijdelijke tekortkoming geeft in de meeste gevallen geen recht op volledige ontbinding. Hoe groter en definitiever de tekortkoming, hoe sterker uw recht om de overeenkomst volledig te ontbinden. De rechter beoordeelt achteraf of de ontbinding gerechtvaardigd was. Een onterechte ontbinding is zelf een wanprestatie waarvoor u aansprakelijk bent.
Is de tekortkoming ernstig genoeg voor ontbinding?
Niet elke tekortkoming rechtvaardigt ontbinding. De rechter weegt de ernst van de tekortkoming af tegen de gevolgen van de ontbinding voor de tekortschietende partij. Een kleine overschrijding van een leveringstermijn rechtvaardigt doorgaans geen volledige ontbinding. Ontbinding is gerechtvaardigd als de tekortkoming wezenlijk is, als nakoming definitief onmogelijk is geworden, als de vertraging zo groot is dat de wederpartij redelijkerwijs niet meer op nakoming kon rekenen, of als het gaat om een kernverplichting van de overeenkomst. Als u twijfelt of de tekortkoming ernstig genoeg is: vraag juridisch advies vóór u ontbindt. Een onterechte ontbinding keert zich tegen u.
Het verzuimvereiste: wanneer heeft u een ingebrekestelling nodig?
Voor ontbinding is verzuim in de meeste gevallen vereist. Dat betekent: u heeft uw wederpartij een ingebrekestelling gestuurd met een redelijke termijn en die termijn is onbenut verstreken. Maar er zijn uitzonderingen waarbij u direct kunt ontbinden zonder ingebrekestelling. Als er een fatale termijn gold en die is verstreken treedt verzuim van rechtswege in. Als uw wederpartij heeft meegedeeld niet te zullen nakomen kunt u direct ontbinden. Als nakoming blijvend onmogelijk is heeft een termijn stellen geen zin. In alle andere gevallen: stuur eerst een ingebrekestelling met een redelijke termijn. Ontbind pas nadat die termijn onbenut is verstreken.
Buitengerechtelijke ontbinding: zo werkt het
U heeft geen rechter nodig om te ontbinden. Ontbinding kan buitengerechtelijk: met een schriftelijke verklaring die u aan uw wederpartij stuurt. Die verklaring hoeft aan geen bijzondere vormvereisten te voldoen maar moet duidelijk zijn over wat u doet en waarom.
Schrijf concreet: welke overeenkomst u ontbindt, op welke grond (de tekortkoming), met welke ingangsdatum. Verwijs naar de eerdere ingebrekestelling en het onbenut verstrijken van de termijn. Stuur de ontbindingsverklaring aangetekend én per e-mail.
Na de ontbindingsverklaring is de overeenkomst ontbonden. Dat is een eenzijdige rechtshandeling: u hoeft geen toestemming van uw wederpartij. Als hij het er niet mee eens is moet hij naar de rechter om de ontbinding aan te tasten.
Gerechtelijke ontbinding via de rechter
Als u de ontbinding niet buitengerechtelijk wil of durft in te roepen kunt u de rechter vragen de overeenkomst te ontbinden. Dat is veiliger als u twijfelt of de tekortkoming de ontbinding rechtvaardigt. De rechter beoordeelt dan of aan alle vereisten is voldaan.
Let op! Bij huurovereenkomsten voor woonruimte is rechterlijke ontbinding verplicht. U kunt de huurovereenkomst niet buitengerechtelijk ontbinden. Dat is een bescherming voor de huurder.
Gevolgen van ontbinding: ongedaanmaking
Na ontbinding moeten partijen terugdraaien wat ze al hadden gepresteerd. U heeft betaald? Dan heeft u recht op terugbetaling. U heeft goederen ontvangen? Dan moet u die teruggeven. Dat is de ongedaanmakingsverplichting van artikel 6:271 BW. Als teruggave van de ontvangen prestatie niet meer mogelijk is omdat u die heeft verbruikt of doorverkocht treedt een waardevergoedingsverbintenis in de plaats. U betaalt de waarde terug die de prestatie voor u had op het moment van ontvangst.
Gedeeltelijke ontbinding
U hoeft niet altijd de hele overeenkomst te ontbinden. Als slechts een deel van de overeenkomst niet is nagekomen kunt u ook gedeeltelijk ontbinden voor dat deel. U behoudt dan het wel nagekomen deel en ontbindt alleen het tekortschietende deel. Gedeeltelijke ontbinding is praktisch als een leverancier een deel van een bestelling correct heeft geleverd en een deel niet. U ontbindt voor het niet-geleverde deel en vordert terugbetaling van de prijs voor dat deel.
Ontbinding combineren met schadevergoeding
Ontbinding en schadevergoeding kunnen worden gecombineerd. Na ontbinding kunt u alle schade vorderen die u heeft geleden doordat de overeenkomst niet correct is nagekomen: de meerkosten van een vervangende prestatie, de gederfde winst en de gevolgschade. Die schadevergoeding vereist wel toerekenbaarheid. Als uw wederpartij succesvol een beroep doet op overmacht heeft u wel het recht om te ontbinden maar niet het recht op schadevergoeding.
Risico’s van een ongeldige ontbinding
Als u ontbindt zonder dat aan de vereisten is voldaan is de ontbinding ongeldig. Uw wederpartij kan die aanvechten bij de rechter. Als de rechter oordeelt dat de ontbinding onterecht was staat u zelf als de tekortschietende partij: u heeft de overeenkomst verbroken. Dat geeft uw wederpartij het recht op schadevergoeding van u. Een onterechte ontbinding kan u meer kosten dan het probleem waarvoor u de overeenkomst ontbond.
Veelgestelde vragen
Moet ik altijd een ingebrekestelling sturen voordat ik ontbind?
Niet altijd. Als er een fatale termijn gold, als nakoming blijvend onmogelijk is of als uw wederpartij heeft meegedeeld niet te zullen nakomen kunt u direct ontbinden. In andere gevallen is een ingebrekestelling vereist.
Kan mijn wederpartij de ontbinding ongedaan maken?
Nee, maar hij kan de ontbinding aanvechten bij de rechter. Als de rechter oordeelt dat de ontbinding onterecht was moet u terugkomen op uw beslissing en bent u aansprakelijk voor de schade die uw wederpartij heeft geleden.
Wat als ik de ontvangen goederen niet meer kan teruggeven?
Dan treedt een waardevergoedingsverbintenis in de plaats. U betaalt de waarde van de goederen terug. Als de goederen waarde hebben verloren tijdens uw bezit vergoedt u de waarde op het moment van ontvangst.
Kan ik ontbinden als mijn wederpartij een beroep doet op overmacht?
Ja. Ontbinding vereist geen toerekenbaarheid. U kunt altijd ontbinden als er sprake is van een tekortkoming, ook als die het gevolg is van overmacht. Maar schadevergoeding kunt u dan niet eisen.
Overeenkomst ontbinden? Laat u eerst adviseren door Pleyt Advocatuur
Ontbinding is een krachtig maar risicovol instrument. Een verkeerde ontbinding keert zich tegen u. Als advocaat verbintenissenrecht in Veghel beoordeel ik uw situatie en adviseer ik u over de juiste aanpak. Neem contact op voor een eerste besprekin.