Overmacht in het contract: wanneer slaagt dat verweer?
Uw wederpartij roept overmacht in. Hij zegt dat hij niet kan leveren door omstandigheden buiten zijn macht. U staat met lege handen en vraagt zich af of dit terecht is. Overmacht is een zwaar verweer dat lang niet altijd slaagt. In dit artikel leg ik uit wanneer overmacht terecht wordt ingeroepen, wanneer niet en wat u kunt doen als u het verweer betwist.
Leestijd: circa 5 minuten | Bijgewerkt: juli 2026
Wat is overmacht in het contractenrecht?
Overmacht is geregeld in artikel 6:75 BW. Een tekortkoming kan de schuldenaar niet worden toegerekend als die niet te wijten is aan zijn schuld en niet krachtens wet, rechtshandeling of verkeersopvatting voor zijn rekening behoort te komen.
Het gevolg van overmacht is beperkt maar belangrijk: de schuldenaar is niet aansprakelijk voor schadevergoeding. Maar u kunt wel degelijk ontbinden. Overmacht sluit schadevergoeding uit maar sluit ontbinding niet uit. Als de levering definitief onmogelijk is door overmacht kunt u de overeenkomst ontbinden en uw eigen prestatie terugvorderen.
Overmacht is geen vrijbrief. Het is een zwaar verweer dat de schuldenaar moet bewijzen. Als hij stelt dat er sprake is van overmacht moet hij aantonen dat de tekortkoming niet aan hem kan worden toegerekend.
De drie vereisten voor een succesvol overmachtsberoep
Voor een geslaagd beroep op overmacht moet de schuldenaar drie dingen aantonen.
De tekortkoming is niet te wijten aan zijn schuld. Hij heeft geen fout gemaakt. Hij heeft alles gedaan wat redelijkerwijs van hem mocht worden verwacht. Nalatigheid of een slechte planning zijn geen overmacht.
De oorzaak ligt buiten zijn risicosfeer. Dit is het meest bepalende vereiste. Niet elke onvoorziene omstandigheid is overmacht. De verkeersopvatting bepaalt welke risico’s voor rekening van de schuldenaar komen. Problemen in zijn eigen bedrijfsvoering, problemen met zijn toeleveranciers en normale marktrisico’s zijn doorgaans zijn risico.
De oorzaak was niet voorzienbaar bij het sluiten van de overeenkomst. Als de schuldenaar het risico had kunnen voorzien en had kunnen afdekken is er geen overmacht. Als hij de overeenkomst aanging terwijl hij wist dat levering problematisch kon worden heeft hij dat risico geaccepteerd.
Wat is géén overmacht?
Dit is het punt waar de meeste overmachtsberoepen sneuvelen. Veel omstandigheden die als overmacht worden gepresenteerd zijn dat juridisch niet.
Problemen met toeleveranciers zijn geen overmacht voor de schuldenaar tegenover zijn klant. Als u heeft toegezegd te leveren draagt u het risico van uw eigen keten. Dat uw eigen leverancier faalt is uw risico tegenover uw klant.
Personeelstekort is geen overmacht. Dat is een bedrijfsrisico dat voor rekening van de ondernemer komt. Ziekte van een individuele medewerker kan in bijzondere omstandigheden overmacht opleveren maar alleen als die persoon onvervangbaar was voor de specifieke prestatie.
Prijsstijgingen zijn geen overmacht. Dat de uitvoering duurder is geworden dan voorzien maakt nakoming niet onmogelijk. Het maakt nakoming minder rendabel maar dat is een bedrijfsrisico.
Stakingen bij derden zijn in veel gevallen geen overmacht tenzij ze geheel buiten de controle van de schuldenaar lagen en onvoorzienbaar waren.
Wat kunt u doen bij een overmachtsberoep?
Als de wederpartij overmacht inroept vraag dan schriftelijk om een gedetailleerde onderbouwing. Welke omstandigheid, wanneer ingetreden, waarom buiten zijn risicosfeer, waarom niet voorzienbaar. Een vage mededeling dat er “overmacht” is volstaat niet.
Beoordeel kritisch of de gestelde omstandigheid daadwerkelijk overmacht oplevert. In veel gevallen niet. Schakel een advocaat in als het om een substantieel belang gaat.
Onthoud: ook bij terecht ingeroepen overmacht kunt u ontbinden. U kunt de overeenkomst beëindigen en uw betaalde bedragen terugvorderen. Alleen schadevergoeding is dan niet mogelijk.
Tijdelijke versus definitieve overmacht
Tijdelijke overmacht schort de nakoming op maar beëindigt de verplichting niet. Als de overmachtsituatie voorbij is moet de schuldenaar alsnog nakomen. U kunt dan wachten of de overeenkomst ontbinden als de vertraging te lang duurt en nakoming voor u geen zin meer heeft.
Definitieve overmacht maakt nakoming permanent onmogelijk. De verplichting vervalt. U kunt ontbinden en uw prestatie terugvorderen. Schadevergoeding is niet mogelijk.
De contractuele force majeure clausule
Veel contracten bevatten een force majeure clausule die de wettelijke overmachtsregeling aanvult of uitbreidt. Die clausule kan specifieke omstandigheden als overmacht aanwijzen die wettelijk niet als overmacht kwalificeren.
Controleer altijd het contract als de wederpartij overmacht inroept. Als het contract specifieke omstandigheden als force majeure kwalificeert kan dat de positie van de wederpartij versterken. Omgekeerd: als het contract overmacht uitsluit of beperkt staat de wederpartij zwakker.
Veelgestelde vragen
Mijn leverancier roept overmacht in wegens problemen bij zijn eigen toeleverancier. Is dat terecht?
In de meeste gevallen niet. Het risico van de toeleveranciersketen behoort tot de risicosfeer van de schuldenaar. Hij heeft u toegezegd te leveren en draagt daarvoor het risico.
Kan ik ontbinden als de wederpartij terecht overmacht inroept?
Ja. Overmacht sluit schadevergoeding uit maar niet ontbinding. U kunt de overeenkomst ontbinden en uw eigen prestatie terugvorderen ook als de overmacht terecht is ingeroepen.
Hoe lang mag tijdelijke overmacht duren voordat ik mag ontbinden?
Er is geen vaste termijn. U mag ontbinden als de vertraging door de overmachtsituatie zo lang duurt dat u redelijkerwijs niet langer hoeft te wachten. Hoe langer de vertraging hoe sterker uw recht om te ontbinden.
Wat als het contract geen overmachtsclausule heeft?
Dan geldt de wettelijke regeling van artikel 6:75 BW. Die geeft minder bescherming aan de schuldenaar dan een ruime contractuele overmachtsclausule.
Wederpartij roept overmacht in? Pleyt Advocatuur beoordeelt uw positie
Een overmachtsberoep hoeft u niet zomaar te accepteren. Als advocaat verbintenissenrecht in Veghel beoordeel ik of het beroep terecht is en wat uw opties zijn. Neem contact op voor een vrijblijvende eerste bespreking